WAXAKP’ÉEL MEYAJ BALTS’AM X-NORVELIA JACQUELINE
BOLON MEYAJ: K’AAYO’OB. 20 TI’ JUNIO TI’ 2015 ( X-Norma Pech Simá)
TS'OK TSIKBAL.
Le k'aayo'obo' k'aanan ojetik u jejeláas utia'aal k'aayik y'eetel mejen paalalo'ob tu táanil yax xooko' tumen ku yantiko'ob kambal yéetel kíimak óolali´, letene' ma' tu túubu ba'ax ku kanko´ob.
K'AAY MÁAYA
K'AAYIK' YETE LE PAALALO'OB JACH UTS'TUT'AANEN, TUMEN TU LÁAKALO'ONE' KÍIMAK ÓOLILO'OB, TUX YAN LA K'AAYO' LE PUK'SIIKLA' SEBAN TU MEYAJ, YAAN BÉETIK´ SÁANSAMA UTIA'AL LE XOOK TU MA'ALO'OTA BEYO LE KANS YETE KANBAL JE KU NA'ATO'OB LE XOOKNAJIL, BEYO' MA' TU NAAK ,OOLTIK
CANTAR
CANTAR CON LOS NIÑOS ME GUSTA MUCHO , PORQUE TODOS QUEDAMOS CONTENTOS, DONDE ESTE EL CANTO EL CORAZON SE ACELERA, DEBEMOS DE REALIZARLO TODOS LOS DÍAS PARA QUE EL ESTUDIO SE MEJORE Y ASÍ LA ENSEÑANZA Y EL APRENDIZAJE LO ENTIENDAN LOS ALUMNOS Y NO SEA UNA CLASE ABURRIDA
DOLORES HERNANDEZ H.
jach ja sen k'abet le esaj le k'ayo'obo' tumen beyo le xooknalo'ob u kaambal le jejelaas baalo'ob.
aj-kaansaj x- Irene may chi.
U TS'O'OK
TO'ON YAN BEETIK LE K'AAYO' YÉETEL TU LAAKA LE PÁALALO'OB KU BINO'OB TI' LE NAJIL XOOK, BEY XAN LE BA'ALA TU KI'IMAK ÓOLIL TAK LE BA'ALCHE'OB.
LE K’AAYO’ TU AJTA’ A PUK’SI’IKAL, TU ALIK BIX YANE’CH WA KÍ’IMAK ÓOLECH WA MA’, ÚUCHBEN K’IIN LE MÁAKO’OB TU K’AAYO’0B BAX TS’OKU MENTIK’ LE WIINKILILO’OB TS’O’OK TU NAJAL JUMP’E BA’ATEI’, BEX YAAN TU TSIKBALTIKO’OB BA’AX ÚUCHU TI LE ICHIL KÁAJO’OB.
EL CANTO DESPIERTA EL CORAZÓN Y NOS DICE COMO NOS ENCONTRAMOS DE ÁNIMO, SI ESTAS ALEGRE O NO, DESDE ÉPOCAS PASADAS LAS PERSONAS USABAN EL CANTO PARA CONTAR LA VICTORIA DE LOS HOMBRES EN UNA GUERRA O ALABAR A SUS HÉROES, ASÍ TAMBIÉN LO USABAN PARA CONTAR LAS HISTORIAS QUE PASABAN EN LOS PUEBLOS.
U TS'O'OK
TEN MA' TIN OJELTIK' K'AAY JACH MA'ALO', YAAN BETIK' TIO'OLA' LE MEJEN PÁALO'OB KI'IMAK ÓOLTIKO'B YÉETEL LE XOOKO' KU BEETKO' JE KUN NA'ATO'
GRUPO 1 "Kosom" JEJÈELAAS K`AAYO`OB MILDRED
ti e kambal palalo`ob jejelas k`ayo`ob yan ich le kajoo.
u otoch le mejen palalo`ob,
tie chan ch`upa wa chan xiipa tial u
uene.
ich u najil xook yabach
k`aayo`ob ich masewalt`aan, ok u kankoo, kin wilik ustut`aanoo, ku
cheejtiko`ob ku baaxlo`o yetel le k`ayoo bexan kin eesik u noj k`aayil u lu`umil Mèxico yetel
noj k`ay campech.
u taab
a ts`imìn
ts`u le lu`uma
wàak`al jobon ts`oon.
kin k`ayik yabach k`ayo`ob ku bin beya:
1.-u na` in k`aab (dos veces)
xook
baxalo`ob
najil xookoo, beyxan ku eesikoo ti u lakts`ilo`ob.
enseñarle a los niños los diferentes cantos que existen en la comunidad,
existen cantos que se cantan en la casa
de los niños y ellos pueden compartirlos en la escuela como por ejemplo cuando
un niño o una niña se va a dormir.
en maya, observo que los niños se divierten aprendiendo los cantos se
rien,cantan y también los bailan, asì
mismo les enseño la primera estrofa
del Himno Nacional Mexicano y el Himno Campechano.
del Himno Nacional Mexicano se
escribe asi:
entono diferentes cantos para jugar o
bailar algunos son los siguientes:
ts'ok ts'ikbal
jach beyo ajkansaj Mildred le xooknalo'ob jejelas nato'ob le k'ayobo ichil najil xook,, tia'al k'abet sansama ku k'ayo'ob tumen jats'uts beyxan u kanbalalo'ob yeetel ba'ax k'abet u kaniko'ob.
ajkansa: x Irene may chi
YAN MENT JUNP'EE MÚUCH MEYAJ UTIA'AL K'AYIK BEY TECH TA K'AYIK
DOLORES HERNANDEZ
YAN K'AAYIK KEX TI' NAYO', WA TI' LE K'OBENA', KEX MA' JATS'UTS YAN BEETIK TUMEN JACH K'ABET TI' LE MEYAJ TO'ON BEETIK',
DOLORES HERNANDEZ
BOLON MEEYAJ. K'AAYO'OB....REYNALDO QUIJANO
Maalo'ob ak'ab ajKansaje'ex..
K'aay....Max mix bíik'in u k'aayma? To'one' sáamsamal k-k'aay yeetel le chan paalalo'ob ti'al u lep' óol.ti'al baaxal,wa ti'al ts'ook le xooko'. yan k'aay ti'al jeje'elas meyaj ichil le xooko'. In chan xook naalo'ob u k'aajolo'ob mi' Kank'al jo'p'eli jeje'elas k'aayo'ob.
Mix juntul ajkansa'aj u paajtal aalik ma' u yoojel k'aay, tumen k'a'abéeto'on ti'al le meeyaj k beetik ichil le kaansa'aj xooko'.
Yan k'aay ti'al ok'oot, wa mako'olech,ti'al le ko'olelo'ob,ti'al káaltal,yan ya'ab jeje'elas k'aayo'ob.
yeetel le chan paalalo'ob tek súutaj le k'aaya ku ya'aik beeya':
K'AAXIL PEEK'
Yan baaxal ichil le k'aaxo - tin iichki
tumen mina'an le - tin kaaxtik in nook'
k'aaxil peek'l - tin ja'aik in koj
tumen wa ku chikpajal - tin k'aaxik in xaanab
je'el u jaankone' - tin jo'okol
..¿ ba'ax ku beetik le - !! weeyanene' !!
k'aaxil peek'...?
le k'aayo'ob uchben ...wa yan u yuuchul junp'éel cha'an yan u taasalo'ob le ajpaaxilo'ob yeetel le ajk'aayo'ob ti'al u malo'obtal le muuch'ilo'ob. yan junp'éel muuch' ajk'aayilo'ob u k'aabao'ob PAT BOY kaajnalo'obo ti' u lu'umil Chetumal leti'ob ku k'aay'ob ichil Maya t'aan. le la' u ti'al ma' u sa'ataj le miatsilo'ob
Aj Kansa'aj Reynaldo Kijano K'anché
Buenas noches compañeros
Cantar..quién nunca a cantado? Nosotros a diario cantamos con los niños para animarlos,para jugar o al termino de las clases. hay diferentes canciones para el trabajo en la escuela, mis niños se saben como 45 canciones. ningún maestro puede decir que no sabe cantar, pues es necesario para nuestro trabajo educativo.
hay canciones para bailar, para cuando estas triste,para emborracharse, hay diferentes canciones.
Con los niños pasamos una canción que dice así:
EL LOBO
Jugaremos en el bosque - me estoy bañando
mientras el lobo - estoy buscando mi ropa
no esta aquí - estoy lavando mis dientes
porque si se aparece - estoy amarrando mis zapatos
a todos nos comerá - estoy saliendo
...¿ qué hace el lobo? - !! Aquí estoy!!
las canciones son muy antiguas,..Si va a haber una fiesta tienen que traer a los músicos y a los cantantantes para que se ponga buena la reunión. Hay un grupo musical que se llaman PAT BOY, son de Chetumal, ellos cantan en Maya,esto para que no se pierda la cultura.!!!.Ko'onex k'aay tun !!!
Profr, Reynaldo Quijano Canché
KONE'EX K'AAY TU LÁAKA, TUX TU YAN LE K'AAYO' KIIMAK ÓOL LE MÁAKO'OB TO'ON YAN BETIK' KA LE PÁALALO'OB MA' NAAK ÓOLTIK ICH LE NAJIL XOOK.
DOLORES HERNANDEZ H.
U ts'ook in meyaj.
Maalo'ob áak'ab in wet ajkansaje'ex. Mantats' kin tsiike'ex beeya'. beeyo' xkansa'aj.
Yeetel le k'aayo'ob tan e'esik ti le chan xooknalo'ob jeje'elas meeyaj ti'al u kimak óolkuba'o'ob wa maako'olo'ob wa ti'al u naaykunso'obo tu'ux ku maano'ob, wa ti'al ku báaxalo'ob yeetel u laak'o'ob.
beey tin tsi'ikbate'ex le k'aayo'on yan ti'al jeje'elas su'utuk ba'axal ó'olal.
junp'éel tsíik.
Aj Kansa'aj Reynaldo Kijano K'anché.
BOLON MEYAJ LE K’AAYO’OB XOLIVIA ISABEL
Junp’éel núukul tia’al tuláaka Ajka’ansajo’ob tia´al u ma’alobkunsiko’ob u káanbesajulo’ tumen je’el u paajtal méental le k’aayo’ tia´al u káajal, tu chúumuk, waá tu ts’o’ok le meyajo’.
YAN BETIK' SÁANSAMA UTIA'AL LE PÁALALO'OB TU KANBALO'O MÁALO' YETE MA' NAAK ÓOLTIK TI LE NAJILXOOK.
RENE KANUL K.
Ts’o’ok tsiikbal
BOLON MEYAJ: LE K’AAYO’OB (X-SILVIA)
jach malo'ob le meyaj ta beta ich najil xook ti' la jejelas k'ayo'ob ti' maaya yeetel kastlant'aan tumen tial kabet le xooknalo'ob tia u káanbalo'.
ajka'ansaj: Irene may chi
Ajka’ansaj: Silvia GabrIela Canche Hernández
