LAS FORMAS DE ORGANIZACIÓN COMUNITARIA PARA LAS NUEVAS FAMILIAS (26 MAYO 2015)


GUADALUPE TUT GONZALEZ

En la comunidad donde trabajo las familias viven en un solo área de terreno en donde los hijos ya casados  por lo regular construyen  sus casas dentro del mismo.  La mayoría de las veces comparten las comidas y la a atención de los adultos mayores y niños.
La principal actividad de la comunidad es el cultivo de las hortalizas, posee  parcelas de riego que atienden  en  familia, las mujeres ayudan a sus esposos en la preparación  de la tierra,  el sembrado, cuidado y cosechas; muchas veces involucran a los niños por las tardes.
En el tiempo  de cosecha,  por las tardes en familia van a las parcelas para bajar sus productos, que preparan en huacales de madera, dejándolos listos para su venta al otro día.
A las 4 de la mañana las mujeres,  van al mercado a llevar venta; muchas hacen entregas al mayoreo, otras hacen  ventas al menudeo y otras tienen sus puestos dentro del mercado. Las que venden al mayoreo  regresan a la comunidad a las 8  de la mañana para llevar a sus hijos a la escuela, algunas que no pueden son los papás quienes llevan a sus hijos  y se encargan de algunos quehaceres de la casa., regresando las mujeres a las 2 de la tarde e ir a sus terrenos a bajar nuevos productos para el otro día.  Por lo que resalta el comercio como actividad principal. Debido a esto en las actividades escolares se refuerza con situaciones de aprendizaje relacionadas a los cultivos, a la venta  y clasificación de productos de la comunidad.


U   JEJELAS   U  MUCH´KUBAE    LE   KAJNALO´OB    ICHIL   LE  KAJO´OB    (26   TI  MAYO TI  2015)
XKANSAJ    GUADALUPE TUT  GONZALEZ

Le   kaj   tu´ux  kin   meyajo´ob,   le   la´silo´ob   kaja´no´bo    nuktak   u  lunmil  tu´ux   beetáan   u  yotocho´ob,   leeten   le  kan   ts´ookok    u  bel    u   palalo´ob    ku   tsaako´ob      u    xeet    tial    u  betaj  u   yotocho.   Ichilo´ob   ku  yankubao     u  kananto´ob     u  mejen   ch´iijano´ob   yeetel   u   mejen  palalo´b.
U    nojoch   meyaj   le    kajnalo´bo    pak´al     baalo´ob    ku    yichankil     ichil     lu´um,   tu´ux  yan   u  ch´eenil    u   joyabo´o.    tu   lakal  le   la´silo´ob  ku   yáantajo´ob    ti  u  meijil,  u  pak´lil,    yeetel   u         t´ookol .     Yan     k´iine´   ku   bisko´ob   le   mejen  palalo´ob   antajo´ob.   Cheen   ba´axe  le   ken   yiilo´ob   táan    u   tal    u   chiinil  le  k´iino´.   Ku   t´ojko´ob   le   yiich   le   lu´umo´  ku   but´ko´ob  ti  u  kuuchil   tíal  u  biis  u   kono´ob   saamal    táan   u  taal  u sastaal   tu   ch´aako´ob   wawa  ti´al      u  taasalo´ob  nojoch    kaj.     Yan   co´olelo´be´   ku    much´  konko´    yaane´   jujun  p´iitil   u  konko´ ,  u    laak´ee   yan   u    kuuchiil   tu´ux  ku   konolo´ob.
Le  co´olelo´ob    ku  much´ konik    u    konolo´ob  ku    suto´ob   u  biis   u   palalo´ob  ti  u  najil  xook,   le  ma´e    u   yiichamo´   bisik,    le  ken   sunako´ob  tu  yotoch   yan   u  yankoob   u    yatno´ob    ti  meyajil   ichil   naj.   Chuumuk   k´iin  taan   u   suuto´b  tu  kajalo´ob,  le  ken   sisak   k´iin   ku   bino´ob  tu  kaateen   ensaj    koonol  tia   saamal.
Ichil  u  najil  xook  le mejen  palalo´obo  jach   utsyicho´ob     u  baaxal       pak´lo´ob,  u      baaxal   konolo´ob,    beeyo´  ku  bin   u   kanbalo´ob  tsiib   yeetel   xook    baalo´ob


COMENTARIO  FINAL

Ts´ook  in  xookik  le  tsíib  le  in weet  xooko´ob  jach  jats´uts  ba´ax  ku  tsikbatko´ob   beyxan  te  Bethania  le  ko´lelo´obo  ku  muchkubáo  ku  tsaabal  taak´iin  tial  u  meyajto´ob,  le keen  u  moolo´ob  u yiich  le  pa´loobo  ku  bootkoó ob le  yaax  ts´antiobo. 


JO'OP'ÉEL MEYAJIL "U MÚUCH’TAMBALIL MEYAJ KAAJ" (23 k’iinil ichil u winalil mayo) IRENE AKÉ CHÉ

Ichil le chan tsol ts’íibil bin k meentaj yaan t’aan tu yóok’lal u much’táambalil meyaj ku beetik kajnáall yéetel u yéet baatsilo’ob uti’al u jóok’olo’ob táanil yéetel u kuxtalo’ob. Tu yóok’lal túun le je’ela’ je’el u páajtal k cha’a’ nu’uktik u múuch’meyajil ku yúuchul ich kajtalil, ich kool, najil xook, k’íiwik, je’el bix tuláakal tu’ux ku bak’pachtik kuxtalil. Bey túuna’ yaan k tsolik ba’ax k na’atik tu yóok’lal le múuch’ meyajilo’oba’, máakalmáak múuch’meyajil a wojel suuk u beeta’al te' tu mejen kaajilo’ob k ch’i’ibalilo'obo' yéetele’ bix u yúuchulo'ob. Ts’o’okole’ much tsol ba’ax ka tukultik tu yóok’lal je’el bix ba’ax ku páajtal k beetik uti’al k muuk’insik u yúuchull ichil to’one’ex yéetel beyo’ mix bik’in u xu’ulul u yúuchulo’ob.

En esta actividad trataremos sobre la organización comunitaria para las nuevas familias. Al respecto podremos considerar a todas aquellas actividades comunitarias que se realizan en el hogar, en el campo, la escuela, la plaza, sitios sagrados y otros lugares de nuestro entorno cultural. De esta forma podremos explicar lo que entendemos como organización comunitaria, cuáles conocemos y como se llevan a cabo. Posteriormente, qué pensamos sobre estas formas de organización y qué podremos hacer para fortalecer su práctica entre nosotros, siendo así que estas acciones contribuyan de manera significativa para evitar la desaparición de las mismas.

IRENE YOLANDA AKE CHEEN
IX-ÁANTAJIL XOOK
YÁAX MÚUCH’IL “KOSOM”.



                         AMBITO  4

EL NIÑO DEBE DE UTILIZAR LAS DIFERENTES FORMAS DEL LENGUAJE PARA PODER ADQUIRIR
LOS CONOCIMIENTOS NECESARIOS PARA APRENDER MEJOR Y POR MEDIO DE ESTA PODER
COMUNICARSE YA SEA DE FORMA ESCRITA U ORAL CON SUS COMPAÑEROS EN EL LUGAR QUE
ESTÉ O SE ENCUENTRE. USANDO LA LENGUA MATERNA O EL ESPAÑOL ES LO MEJOR YA QUE
ESTO HACE QUE LA CULTURA DE LOS NIÑOS Y DE TODAS LAS PERSONAS NO SE PIERDA .
AL INICIO ES NECESARIO QUE LOS NIÑOS HABLEN SU LENGUA INDÍGENA, MAS ADELANTE QUE LA
PUEDAN ESCRIBIR, LEERLA Y EXPLICAR TODO LO QUE ENTIENDEN SOBRE UN TEXTO, POR ESO SE
EMPIEZA CON LA ESCRITURA DE LOS COLORES, NÚMEROS, VERBOS, ADJETIVOS CALIFICATIVOS,
SUSTANTIVOS, ETC, ALGO SENCILLO QUE ELLOS CONOZCAN TANTO EN SU LENGUA COMO EN EL
ESPAÑOL. TODOS APRENDEMOS DE ACUERDO AL MEDIO EN QUE VIVIMOS, EMPEZAMOS EN LA
FAMILIA QUE ES LA BASE DE LOS APRENDIZAJES QUE VAMOS U UTILIZAR MAS ADELANTE Y
REFORZARLO Y MEJORARLO EN LAS EXCUELAS Y CON ESTO PODER DESARROLLARSE EN
CUALQUIER MEDIO EN QUE NOS ENCONTREMOS PARA TENER UNA VIDA MEJOR CON NOSOTROS
MISMOS Y CON LA SOCIEDAD EN GENERAL


LE PÁALO´OB YAN U OJE´ LE YA´ABO´ JEJELÀAS T´AANO´ U TIA´AL MÁACHE´ TU LÁAK´ LE
BA´ALO´ TIAL U KANBAL MÀALO´, TIOLALE´ BEYO´ CHUMBESIK U T´ÁAN, TS´IIB WA CHEN
TSIKTAL NU KU BÉETE YETE U LÁAKO´ XIIPALO´OB TU´UX YANABO´OB, BEY XAAN KÁABET U
T´AANIK´ LE MAYAO YETE LE KASTLAN TÁAN, TUMEN BEYO´ LE LÁAKA TS´OIK ÓOJE´ BEY U
LAAK´ U MIATSIL LE UUCHBEN MÁAKO´ MA´ TU SA´ATA.
TÁANI LE PÁALO´OB YAN KU T´AAN MAYA, TS´OKI TS´IIBKOB´, XOOKE´, TSOL TU LÁAKA BA´AX
TS´OOK´ KU NA´ATIK´. BEY XAN YAN ILIK´ LE BOONO´OB, P´EELELO´OB, BEY U K´AABA U BAAX U
LÁ´A´. KO´OX MENT´ BA´ALOBO´ MA´ JACH´ TALAM BEYO´ LE PÁALO´OB JE KU T´AANOBO´OB LE
MASEWAL YETE KASTLAN T´AAN. TÀANIL TU LÀAKALO´ONE YAN KANIK TUX KAAJANO´ YETE ICH
LAK TSIILO´OB, TS´OOKE´ YAAN BIN NAJIL XOOK TIA´AL U KÁANBAL U LÁ´A´ BÁALOBO´ TIOLA
BEYO´ UTS MENT JE BÁAL MEYAJ U KÁ´ABETO´ON , BEYO TU LÁAK LE MUUCH
MÁAKOBO´OB BEY TONO´OB JACH MÁ´ALO´ YAN KUXTAJ.



RENE CANUL C.





"KAMP´EEL MEYAJIL: U NO´OJA´ANIL XOOK NAAL TI´JKA´AMBESAJIL."

LE JKA´ANSAJO´OB JACH" K´AAMBEN KA U K´AOTO´OB U BÁAK´AMPACHIIL YÉETEL MÁAXO´OB 
 KOAJAKBALÓ LE KAAMBALO´OB TI´AL U PAJTA´AL U NAATKO´OB, YAANTKO, OB; U CONTEXTO CULTURAL JUNTÚUL XOOKNÁALE LETI´ TULAAKAL MIATSIL BAAK´AMPACHTIK U KUXTAL, JE´EX 
MÁASEWAL T´AAN YOJEL  BIX U YIILIKO´OB YÓOK´OL KAAB LA COSMOVICION   U TS´AAKOÓ OB YÉETEL XIW U YUUCHBEN TSIKBALO´OB U TS´ÍIBO´OB U CHA´ANILO´OB, BIX U JELIKUBAOB YÉETEL U LAKBALO´OB.    XMARICELA.



ES IMPORTANTE QUE EL MAESTRO CONOZCA EL ENTORNO Y A LAS PERSONAS QUE RODEAN A LOS ALUMNOS, PARA ENTENDERLOS, COMPRENDERLOS Y PODER AYUDARLOS. EL CONTEXTO CULTURAL SE REFIERE: LA LENGUA INDIGENA QUE HABLA, COMO VEN EL MUNDO, COMO CUIDAR SU SALUD POR MEDIO DE PLANTAS MEDICINALES, LA FORMA DE COMUNICARSE, LA ESCRITURA SUS FIESTAS, LA FORMA DE VSTIRSE Y OTROS.


la literatura y testimonios de mi comunidad (karinapalma)


tu kaajali ti chunchintok u yaabi le máako´ob u taanko´maya yéetel ma´ u ts´íibko´
le mejen paalalo´ob ma u ts´íikbalo´ob maya táan maan tats´ u taano káastlan kux u naatko´ob maya táan.
leten k´aabet ti najil xook aalka paach ts´íikbal yéetel ts´íib maya táan yéetel káastlan.
maan tats´ u mentaj ichil  kaajo´ "jeets méek" ku tsikbalta´ale´u jéest´méek´ ta´al mejen x-chuupalalo{ obe tu wak winal ti´o´ob. bolonp´éel u suuto´ob tu bak´pach le kancheo tu no´oj y tu     x-ts´íik. je´ex u bin u suuto´obe´ bey u bin ts´aiko´ob tu k´ab chan x-ch´uupale´ le ba´alo´ob kan u káabetkuno´ob ken nojoch - chajako´ob.
x-ka´ansaj karina palma


en el poblado de chunchintok la mayoria de la gente adulta y platica en maya. los niños casi no lo platican en maya sienpre lo mhacen en español, pero lo entienden la maya.
por eso es necesario en la escuela seguir trabajando la platicas y escribir en maya y español.
siempre se hace en el pueblo el jéets meek´de las niñas se  hace a los seis meses de nacida. nueve veces van girando alrededor de la mesa a la derecha y izuierda, asi como van girando asi vienen poniendo en su mano de la niña las cosas que van a necesitar cuando sea grande.


KAMP'EEL MEYAJIL UNOÓJA' ANIL MEYAJTSIL XOOKNAAL.

Jach  káabet u kéex loj tulaka le baax suuk a beetik le yan ichil kajalo tial u bisaa u mentoo baax ku mentik uchben máakob tume letiobe u k'aotoo ts'aak xiiwil tial u ts'áaka maak kóojan yan xaam u k'aotal bix u paakal ixíin tumen tu sáata.
Maalo tial le kaansaj tial u ka'anbesaj je' maaxak ku bin tu najil xook u tial u kanbale tial u tsiibi t'aan masewal tuux kajalbí.

LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO PARA UN DOCENTE INDÍGENA.


Es muy importante rescatar todas las costumbres y tradiciones que existen en las comunidades en las que viven y llevar a la práctica todo lo que las personas mayores conocen como curar o remedios de hierbas para curar algunas enfermedades, también las siembras de sus cultivos que esto día a día se está perdiendo en todas la comunidades, es importante que nosotros como docentes enseñemos a los alumnos que escriban, lean y se desenvuelvan en su lengua materna, tomar en cuenta el contexto cultural de los alumnos.


AGUSTÍN CÁMARA CASTILLO.


beey jka´ansaj Agustin Jach k’abéet kan u meento’ob u meyaj le ajka’ansaj k’abéet u k’aotik u ba’apachtali’ le mejen paalal beyo’ ti’al u k’aotik yóok’ol le ti’ je’ebix:u t’aanil,u suuko’ob yeetel u miatsil.      

KAMP'EEL MEYAJIL UNOÓJA' ANIL MEYAJTSIL XOOKNAAL.

Jach maalo u káotik le xkáanbexaj paata u ka'anbesaj mejen palal tulaka baax ku aayaliik uchbem maakoob baax ku t'aanik u káayik.
Le tsiibilil, xookiilil, baax u yalil baax ku yaaiik tumem jach k'áabet u kéex loj le baax u yojel maak tial u tsaaba u yojetel papal ku bín xook tia u paatal u kaansaj ti mejen palal tumen ya u yantalo tial un naato yetel u taako'.

LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO PARA UN DOCENTE INDÍGENA.

Es importante conocer la comunidad donde trabajamos para poder enseñar a los niños, lo que cuentan las personas mayores, lo que hablan, lo que cuentan, lo que escriben y lo que hay que poder rescatar todos estos conocimientos y poderlos llevar a la practica con nuestros alumnos para que no se pierda si no que se siga fortaleciendo por los maestros al desarrollar sus actividades incluyendo la lengua materna para que los niños aprendan a valorar su identidad cultural.


PROFR. MARGARITA POOL ORTIZ

AMBITO  3.-  LA VIDA INTERCUMUNITARIA Y LA RELACION CON OTROS PUEBLOS-                                                                                                                                                                             U   Kuxtal  maayaob yeetel  u la kaajoob  uux  been.                                                                                                                                                                                                                                                   U Kuxtal maayaob  kuu chaai  u muui'iil kaajo'ob  beeya'ob kaanta taanaa  ko'obe j'ee  u  yuuxta'al  u  visku'uba'al  yeetel  u la a  maake  yeetel  kaajoob beeyo'ob.                                                                 Ka'abetik ba'ax ku beetik uu'la'a kaajo'ob.                                                                                                                                                                                                                                                                         X- Ka'ansaj:  Silvia Gonzalez

LAS PRACTICAS DEL LENGUAJE CON LA VIDA FAMILIAR Y COMUNITARIA.(AMBITO 1)                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Le je'elas taano tiu kuux'ta'al uchi'bal maasewa'al  maako'ob ,tu'u  na'ajil xook  paajtialo'ob  k 'abeet  yeesa u t'aan maya'ob,chiin,chiip  tiaal maatubo,tiu'u u la'a paalalo'ob  ku taalo'ob.                                 U  ma'asil  maayaób jaach  kaanbeet tu  u'luumi  ku'u kaans u'u  ta'an  u káajiil maya taan.                                                                                                                                                                                                      X- Ka'ansaj: Silvia Gonzalez.

Ma´alob áak´ab

Tíikin meyaj jun´péel kaaj ma´úuchile´-
Hun yáaxo´ob ba´ax binij k´al óol ti´máako´ob.

Noolo´ob ku tániko´ob maaya, chiicho´ob ku búukintiko´ob yéetel híipil, ku meentiko´ob k´iin ti´suhuy ti´Candelaria, ku yóok´ostiko´ob u pool k´éek´en yéetel ku meentikjo´ob ts´aak yéetel pak.

Xi´ipalo´ob yéetel paalalo´ob ma´ tech u t´aniko´ob maya mix ma´tech u takiko´ob híipil.

Tu najil xook yaaxil meyajo´ob ba´axo´ob che´en ch´a´abilo´ob je´ebix:

Báaxalo´ob suka´an u beeta´al yéetel k´aayo´ob, bejla´e nuup´o´ob: táano´ob, ya´ab k´aayo´ob yéetel meyajo´ob ti´ maya t´aan yéetel paalalo´ob.

Teen tóojche´yéetel noolo´ob ti´al beet meyajil ti´maaya t´aan, ti´al ka meyajil yéetel ka´ansajo´ob yaaniko´ob b´ax u k´at ya´alej ti´al letio´ob.

Mix bik´in ts´o´okolo´ob ti´kaanbal juntiich´kaanbalo´ob wa ba´ax túumen.

Ajka´ansaj X-Heidi Gonzalez.


Buenas noches.

Trabajo en un pueblo hace poco tiempo, una de las primeras cosas fue conocer a la gente.
Los abuelos habalan maya, las abuelas visten hipil, festejan el día de la Candelaria y bailan la cabeza de cochino.

Los jóvenes y los niños no hablan maya tampoco visten hipil.

En la escuela al principio trabajamos cosas simples:
juegos tradicionales y cantos.

Ahora agregamos:
palabras, más cantos y actividades en lengua maya.

Me apoyo con los abuelos para el trabajo en lengua maya, para que sea significativo para los alumnos.

Nunca terminamos de aprende, siempre aprendemos algo nuevo.

Profesora: Heidi González

  maaloo ob  le meeyaja´ le jeejelas táano´ob u anto´on tia ´al beetik  ts´íibo´ob maya táan yéetel káastlan.



la importancia del contexto cultural del alumno para un docente indigena(irene may)


U nojbenil tu laakal ba’alo’ob suuk u beeta tu’ux kaja’an le mejen paalal ku ka’ansaajo’ob tial juntúul masewal ka’ansaj.

Le ka’ansajo’ unaj u k’ajóotik tuláakal ba’ax suuk ti’ le mejen paalal ku ka’ansiko’obo’, ba’ax uuch jop’ok u beeta’a ichil u ch’iibalil yéetel ba’ suuktio’ob, ti’ lelo’ u meyajte’ u ti’al u nojoch kunsik u kambal le mejen paalalo’obo’ yéetel le jejeláas meyajo’ob ken u mento’ob ichil u kúuchil le xooko’.

U taj muk’tik u k’ajóotik ka’ajan t’aano’ob maaya-castlan, unaj u beetik u t’áana le suuk u t’áanalo’, ti’olal u pajta u kansa’a u láak’ t’áan, k’aabéet u yila’a ka’ u t’ano’ob yéetel u ts’iito’ob.


La importancia del contexto cultural del alumno para un docente indígena.
El docente deberá conocer la cultura de sus alumnos, como sus tradiciones y costumbres y partir de ahí, hacer uso de ellos para ampliar los conocimientos de los niños a través de las diversas actividades que llevara a cabo en el aula.

Fortalecer el conocimiento de ambas lenguas español-maya, deberá hacer uso del lenguaje predominante para poder enseñar otro como segunda lengua, tratar que lo practiquen tanto oral como escrito.
Irene may chi


ts'ok tsikbal


le ajkansabo  unaj u k'ajoltik le miastsil le kajal ,tu suk ti le xooknalo'ob u  meyajte  sansamal le ichil najil xook,bey' tuno tu  laakal makobo'ob ti k'aa'na le miatsil. tumen u yaantaj le kanbalo'ob le mejen paalalo'ob.

KAMP’ÉEL MEYAJIL "U NO’OJA’ANIL MEYAJTSIL XOOKNÁAL TI’ JKA’AMBESAJIL. OLIVIA ISABEL.


k´abéet in ka´joltik le kaajo´ tu´ux  kin meyaj, biix u kuxtalo´ob  yéetel tu  tuláaka,   baax ku meentiko ób  le  máako´ob ,u k´aayo´ob,  u cha´anilo´ob yeetel u úuchben tsikbalilo´ob.  Beyxan u ts’aako’ob yéetel xíiw, bix u jelikubaob, yéetel u maasewal t´aan.

Ojel bix u kuxtal le máasewal xooknalilo’obo´ yaan  u  cha´abal in  beeta´al ,  le baax ku ka´ajoltiko´ob le chan paalalo´obo´   yaan in oksik bix u kuxtalo´ob tuláaka k´iin, tia´al in páajtal béetik  junp’éel ma’alo’ ob meyaj .  

Beyxan sáansamal meyajtik  ichil najil xook   le maasewal   yéetel   le kaastlan t´aano´ .

 Yo´ole   bey x- ajka’ansaj’ k’abéet in  k’ajóoltik tu’ux yéetel bix u kuxtal le   máasewal xooknalilo’obo', utial’al beyo’ in  páajtal  ka’ansaj tu beel.

 X aj-ka’ansaj  Olivia Isabel


LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO PARA UN DOCENTE INDÍGENA

Es importante que conozca cómo es   la comunidad donde trabajo, su entorno social y cultural que revelan las costumbres, los cantos, las fiestas y leyendas.  También la medicina tradicional, su forma de vestir y la lengua indígena que allí se habla.

Saber cómo es el contexto donde se desenvuelven los alumnos, me va permitir tomar como referencia sus conocimientos previos para poder elaborar la planeación y abordar en ella todo lo que viven a diario.

Del mismo modo incluir en todo momento en la escuela el manejo de la lengua indígena, alternando con una segunda lengua siendo en este caso el español.

Por eso como docente tengo que conocer el ambiente en donde se desenvuelven mis alumnos y así realizar bien mi labor.

X aj-ka’ansaj  Olivia Isabel





To'one’ je’ebix  ajka’ansajo’on k’aabéet ka chaik tial ma’alob kunsik le meyajo’ tu najil xook yeetel bexyan tial ka le mejen paalal u k’alóol tulakal le baaxo’ob tu kuxtalil ti a beyo’ ma’ u chaik u su’tal yóok’ol u miatsil
Bey tu k’abeet u meyajta’ tu najil xooko’ob beyo’ le kaastlan yeetel máasewal t’aan.


ajka’ansaj:x-Silvia Gabriela Canche Hernández



TS'O'OK TSIIKBAL

Le palalo'ob   ku  k´ajoltiko´ob  jejelaas baalo´ob   ku yuchul  ichil le  kaajo´ tu´ux kaajakbalo´ob,
Le béetik  le máasewal ajka’ansaj  k´abéet  u  ojeltik  u yáax na´ato´ob,  u miatsil,
u  t´aano ób , bix u kuxtalo´ob  u  xooknalo´ob  tia ál u paajtal  nojoch kunsik  u  kaambalil yéetel le meyajo´ ku beetik saansamal ´.
Beyo yaan u  ma´alobkunsik le meyajo´ tumen yaan u oksik ichil najil xook  tuláaka  ba’alo’ob  ti’ u kuxtal  le mejen xooknalo´ob.
 Beyxan k´abéet u   meyaj le ka´ap´élil  t´aan , le  máasewal  yéetel le kaastlan t´aano´.

Aj-ka’ansaj  XOlivia Isabel

 










Kamp’éel meyajil: “U no´oja’anil meyajtsil xooknáal ti´ jka’ambesajil” (X-Norvelia)

Tene bey x-ajka’ansaj  yaan  in k’ajóoltik le jejeláas ba’alo´ob  u yúuchul ti kuxtal le chan paalol’obo’ je’el bix: u sukilo’ob, u  yok óolo’ob yéetel baaxalo’ob; tia’al yaan in beetik le ts’íib le ken  in ts’aik  in xook  beyxan  yaan in ch’a’aik le ba’ax  u k’ajóoltiko’ob  le chan palalo’ob  tiani’  beetik junp’éel  ma'alob meyaj.

Yéetel tene’ bey  x-ajka’annsaj  ti máasewáal  xook  k´a´abéet in meyajtik  le máasewáal  yéetel  kastla´an  t´aan,    t’aan yéetel   ts´íib  tia’al le chan máasewáal paal  ma’ tu beetik  mix ba’al tu meent ma’ tu na’atik.

Como maestra tengo que conocer las diferentes cosas que suceden en la vida de los niños  como: sus costumbres, sus creencias y sus juegos  para que planee mis clases   retomando   los conocimientos   de los niños y  haga un buen trabajo.

Y como maestros de educación indígena  necesito trabajar la lengua maya y español, hablarlo y escribirlo para que el niño   indígena no limite su  participación en clases al no entender lo que se está trabajando.


X-ajkansaj  Norvelia Jacqueline

..................................................................


U ts´o´ok   tsikbal

jach beyo' ajkansa norvelia  le maasewáal ajkaansajo ku kajoltik le miatsil le xoknalo'ob, tumen beya' tu chinpoltik le maaya t'aan,
ti' le meyajo le ichil najil xook esik le maaya t'aan yeetel kastlantaan ti le mejen paalalo'ob sansamal tia'al ma' u sata u miatsil.



ajakansa: x-Irene may chi

k’ajóol le kuxtalil  ti le mejen paalalo´ob  ichil kaajo´ob ,   bix u biskubao´ob ,    ba´ax  suuk u  béetiko´ob,  yéetel  u máasewal  t’aan,  yaan  u aantaj  ti  le´ meyajo´ ku beetik le  máasewáal ajka’ansajo’ ichil najil xook,  tumen yaan  u ch’a’ik   tuláakal      na’ato´o b  ti le mejen paalalo'ob  tia’al  u chúukbesik  u yáax  k’ajóolo’ob    tia’al u yaantal   uts´kuxtalil ,  tia´al  ma ´u   saatko’  u miatsil.


X-ajkansaj  Norvelia Jacqueline

U KÁAMP'ELIL MEYAAJ TI 16 TI U WIINAL MAYO TI 2015. REYNALDO

U KÁAMP'ELIL MÉEYAJ TI 16 TI U WIINAL MAYO TI 2015. REYNALDO

Báanten k'ábeet ti le ajkaansajo'ob u k'aaoltik tu'ux ku  meyajo'ob  u tial u yuuchul le' xook yeetel le masewaal xooxknalo'ob

U tial u yuuchul juup'el máalo'ob kaanbal xook, tóone' yan iilik ba'ax u k'aajolo'ob le chan paalalo'ob, men le ti'o'ob yaabach baalo'ob u kaanbalo'ob tuux ku yu'uiko'ob le tsíikbal ku beetiko'ob le uuchben maako'ob ti u naajil, ti le k'iiwik wa ti' le tuux ku meeyajo'ob.
teene' le kan jóoko'on ti juunp'e je'elel xook le ken ka súunajen tin k'aatil ti' le meejen paalalo'ob ba'ax uuchij, maxtaali', tu'ux biino'ob yeetel jeje'elas kak chi' kin beetiko'ob.
le ken chikpaji' tin túukul kin ka' ch'aaik u beelil in  meeyaj yeetel le aanaltei wa yeetel le meeyaj in tuukultaj k'aabet in beetik yeetel le chan kaanbal xooko'.
beey xan kin tsi'ikbal yeetel le tatatsilo'ob le baax kin meeyajtik yeetel le paalalo'ob wa tin k'aatik u áanto'one', wa k'aabeten.
jóolje'ak tin tsi'itaj junp'éel na'at ichil maya t'aan, mix máak tu núukaji'; u tso'ole tin k'aatati'ob ba'ax tu na'ato'ob. naate' naate', ba'ax saasamal ku jo'okol,ku chookojkinsiko'on u tsoole ku biin yeetel le chinpool k'iin. tin ka tsi'ítaj ichi kastlan t'aan u tial u yíiliko'. " adivina,adivina,que sale diario, nos calienta y se va con la tarde..." le keen tsook u xooko'ob ichil kaastlan t'aan , séeba'an  tu nuukijo'ob.....el sol maestro...
le meeyaj yeetel le ka'ap'el t'aan ku aantiko'ob ti' le chan  xooknalo'ob u tial káasik u na'ataj le maya t'aan
beey xaan  ke'etbesajo'on  u tsi'ib yeetel y xook ichil le ka'ap'el t'aano'.

ajkaasa'aj Reynaldo Quijano Canché


Para tener un buen proceso de enseñanza  hay que tener en cuenta qué tanto conoce el niño, porque él conoce de lo que escucha de sus mayores, de lo que escucha en la plaza o dónde  van a trabajar.
Después de un receso de clases, suelo preguntar a los niños que fué lo que ocurrió, quién los visitó y otras preguntas para conocer o poder ubicarme de nuevo en su contexto.
también platico con lo padres de familia sobre lo que estamos trabajando para que en su momento me puedan apoyar,de ser necesario.
Ayer puse una adivinanza en Maya nadie contesto, luego la escribí en español, y les volví  a preguntar y me contestaron inmediatamente ...el Sol maestro.
El trabajo con ambas lenguas   ayuda a los niños a empezar a entender la lengua Maya.
También comparamos su escritura y su lectura en ambas lenguas.
Profr. Reynaldo Quijano Canché


Tsikbal yo´olal a meyaj:

Beyo aj ka´ansaj  k’a’abet  k’aj óotik  bix u kuxtalo´ob  le mejen xooknalo´obo’  tia´al u páajtaj oksik ichil  le meyajo´.
Teech yaan a yantiko´ob  tia´al  u kanko’ ob   jujunp´iit  le na´ato´ob  ka meyajtik , beyxan    k'abéet  u yilikób u  yoocheloob  tu´ux  yaan  u ts´iib ti´ máasewal yéetel kaastlan t´aan. Túumen beyo  a paajtal meyaj  le ka'ap'éel t'aano´.  Teech yaan a káasik u kaambal  ti´ tuláaka le jejeláas ba’alo´ob ku yúuchul ti le kaajo´.
Aj-ka’ansaj  xOlivia Isabel


U TS'OOK IN MEYAJ

JUNP'EL TSIIK XKANSA'AJ OLIVIA.
Yeetel le meyaj beeto'on, tin áalati'o'ob yan u tsí'ibo káap'el chan na'at ku jo'okol tu póol beey xaan yan u beetiko'ob  u yoochel le na'ato' tial u  áantuba'o'. tuumen wa ku xooko'ob yeetel ku yíiliko'ob, séba'an ku na'atiko'ob.
ti' in kaajal áanchaji' juntul maak jach miatsil,je' ba'axak k'ooja'an u tsáayatech ku tsaakik, tu k'a'ooltaj yaabach xiuwo'ob u tial u tsaak. Yaabach maako'ob ti taanxel kaajo'ob u k'uucho'ob yiik'nal
le ken ku biino'ob u kaajo'ob kíimak oolal men tsok lú'usabi'o'ob u kóojanil.
beey xaan ku yuuchul beejlae', wa ka yu'ubik juntul máak jach miatsl séeba'an ka bin u ts'aakech je' tu'uxake'. Chen baa'ale' le ts'aak beeya' tan u sa'atal tumen mix máak ku k'aat chi'bil u tial u tsi'itik.
beey ku bíiskuba'ob le kaajo'ob. tu láakal lelo'o' k'aana'an woojel u tial le tumben miatsil.

Ajka'ansaj. Reynaldo Quijano Canché








KAMP’ÉEL MEYAJIL:U NO’OJA’ANIL XOOK NAAL TI’ JKA’AMBESAJIL” (x-silvia)

KAMP’ÉEL MEYAJIL:U NO’OJA’ANIL XOOK NAAL TI’ JKA’AMBESAJIL”

Jach k’abéet kan u meento’ob u meyaj le ajka’ansaj k’abéet u k’aotik u ba’apachtali’ le mejen paalal beyo’ ti’al u k’aotik yóok’ol le ti’ je’ebix:u t’aanil,u suuko’ob yeetel u miatsil le mejen paalal yóok’ol u ba’apachtali’ u laako’ob.
To'one’ je’ebix  ajka’ansajo’on k’aabéet ka chaik tial ma’alob kunsik le meyajo’ tu najil xook yeetel bexyan tial ka le mejen paalal u k’alóol tulakal le baaxo’ob tu kuxtalil ti a beyo’ ma’ u chaik u su’tal yóok’ol u miatsil
Tu najil xooke’ tu’ux kin meyaje’ t’aan kaansiktiob le mejen paalalo’ob k’aayo’ob yeetel xoxot t’aano ichil le máasewal t’aan men le máasewal t’aano’ u t’aani’ ti le kaajal
Beyxan jujumpit ba’alo’ob ku túumtaj ti le kaajal yéetel u jaatsil u miatsil le mejen paalalo’ob

je’ebix: jetsmek yeetel janal pixan,okja’,payalchi,yéetel ulak ba’alo’ob

AJKA'ANSAJ:SILVIA GABRIELA CANCHE HDEZ














AMBITO 4 : LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO PARA UN DOCENTE INDIGENA”

ES IMPORTANTE QUE AL HACER SU TRABAJO EL DOCENTE CONOZCA SOBRE EL CONTEXTO CULTURAL DEL NIÑO PORQUE ASÍ PODRÁ SABER ACERCA DE SU LENGUA, COSTUMBRES Y CULTURA , QUE EL NIÑO TRAE DE SU ENTORNO FAMILIAR Y QUE COMO MAESTROS DEBEMOS RETOMAR PARA ENRIQUECER EL TRABAJO EN LAS AULAS Y TAMBIEN PARA QUE EL NIÑO SE DESARROLLE EN TODOS LOS ASPECTOS DE SU VIDA Y NO SE AVERGUENCE DE SU CULTURA.
EN LA ESCUELA DONDE TRABAJO SE HA TRATADO DE ENSEÑARLE A LOS NIÑOS  CANTOS Y PEQUEÑAS FRASES EN LENGUA MAYA PORQUE ES LA LENGUA QUE SE HABLA EN LA COMUNIDAD.
TAMBIEN ALGUNAS DE LAS COSAS QUE SE PRACTICAN EN ESTA COMUNIDAD Y QUE ES PARTE DE LA CULTURA DE LOS NIÑOS ES:
HESMEK
COMIDA DE MUERTOS,BAUTIZO,REZO Y OTRAS COSAS.

U TS'O'OK TSIKBAL

KAMP'EEL MEYAJIL

Tial to’one’  ajka’ansajo’ob máasewal  jach k’aabéet k’ajóoltik  miatsil yéetel le jejeláas ba’alo’ob ti’ u kuxtal  le mejen paalal ti’al ma’alobkunsik le meyajo’ yeetel meentik jejeláas  sa’ak óolalo’ob.
K’aabéet t’aanik yeetel ts’íibtik le máasewal t’aan yeetel ka’ansik le mejen paalalo’ob yeetel k’aayo’ob , báaxalo’ob yeetel uláak ba’alo’ob.

Beyxan k’aabéet k’ajóoltik u suukilo’ob u kaajal,k’ajlay úuchbentako’ob ti’al u  le kaajal yeetel ok óolalo’ob

ajka’ansaj: X-Silvia Gabriela Canche Hdez.


KAMPÉEL MEYAJIL BETAJ TU K´ÍINIL 16 TI’ MAYO.( U NO'AJA'NIL MEYAJTSIL XOOKNÁAL TI' JKA'AMBESAJIL

KAMPÉEL  MEYAJIL BETAJ TU  K´ÍINIL 16  TI’ MAYO.( U  NO'AJA'NIL   MEYAJTSIL XOOKNÁAL  TI'  JKA'AMBESAJIL)
Tulaka  le  ba’aax  yan ichil  jump’eel  kajil y’eetel  le baáax  u yojel  u betke  mako’obo’ jach’ k’aanan  uti’aal  u  kambesaj’  mejen  páalal ichil  tu  najil  xo’ox.  Je’  bix  u jejelas  t’aano’ob,   tukulo’ob, wua yan  ma’ax  u  yoojel  t’sak  y’eetel  xiiwo’ob,  ku  paklan  tsikbato’ob  utia’al  u   k’aota’a,  lela’  je’u  pajtal  u  beta’al  u ts’’iibi  utia’al  ma’u  s’aata. Lelo’ba   ku  yáantik paalal   yéetel  máako’ob uti’aal  u nojochkintik  u tukulo’ob  y’eetel  u  kambalo’ob   xo’ok  yéetel  ts’iib.
Letené  to’on  ajka’ansajo’on jach  k’aanan  k’aotik  tulaka  u  ch’iibali  le  kajo’  itia’al   muk’iisik  meyaj   y’eetel  u  kambal   xok  yéetel  ts’iib  mejen  paalal ,  je’u  pajtal  betik  bonil  u yóochel,ichil  baaxaloób, tsíibo’ob, k’aayoób.


X-KA’ANSAJ X -NORMA LUCELY PECH SIMÁ.

Importancia del contexto  cultural del alumno  para  un docente   indígena.

Todo  lo que acontece  en un  pueblo, su cultura,  tradiciones,   pensamientos,  conocimientos   que  la gente  lleva a la   practica   como  por  ejemplo  los  que saben  curar  con  yerbas,  el lenguaje  que  utilizan  para comunicarse  es muy  importante   que  nosotros   los  docentes  lo  conozcamos  porque  de esta   manera  sabremos  el  ambiente  en que  se desenvuelve  el  alumno  y esto  nos  servirá   para   fortalecer  nuestro  trabajo ya  que  es  como  el  niño  va   aprender  en  un  principio  y  le permitirá  intercambiar  ideas,  conocimientos  en  su  lengua   materna  y una segunda  lengua en  este  caso  la  lengua  maya,  así   aprenderán  a  leer y escribir  considerando  siempre  el  contexto  en que se  desenvuelven  y a sí  poder    ampliar cada  vez  más   sus conocimiento.

In tsiikbal tsi'ib yóole' a meyaj
Ti' le meyaj ka yaax beetke'ek yeetel le chan kanbal xooko'ob, u beeytal kaaske'ex u muuk'aankil le miatsil ku ba'apachtik le masewaal káanbal.. Beey ta waaik k'aabeto'on e'esiik tu laakal le baax u k'aaoliko'ob le nojoch maako'. K'aabet y kaanko' tsiik u yuumo,stiik le k'aaxo' u tial u toojo'olalo'ob, u tial ma' u saatalo'ob yeetel le jejéelas tuukulo'ob yaan ichil u kajo'.¿ báax t'aan u yaax k'aajol' ? ,,le ti' yan muk'iintik u tail u t'aanik, u xookik yeetel u tsi'itik. 
junp'e tsiik aj ka'ansaj Luceli.
A wéet ka'ansaj. REYNALDO QUIJANO

                                                           TS’O’OKOL.

KAMPÉEL  MEYAJIL BETAJ TU  K´ÍINIL 16  TI’ MAYO.( U  NO'AJA'NIL   MEYAJTSIL XOOKNÁAL  TI'  JKA'AMBESAJIL)


To’on  ajka’ansaj    ti’   ka’ambes  masewuaal  ,  jach  ka’abet  k’aotik  ma’alo’ob tulaka  biix  u  kuxtal     le  kaj  tux  meyajo´,  tumen  beya’  je’ u  pajtal  ketik  ich  meyaj tulaka ba’ax ko’on  ka’ansik ti’ y’eetel  ba’ax  k’aabet  u  kanik mejen  paalal. Biix  u t’aano’ob  yéetel  bix t’aan  to’on  uti’aal  muk’iisik  u tsikbalilo’ob  ku tasko’ob   tu  yotocho’ob,  u  ba’ax  yojel  u  beto’ob, u tukulo’ob,  k’aayoób, báaxaloób  ichil  u lak’  ba’alo’ob,  uti’aal u  k’eeko’ob  ichil  u yeet  mejen  paalalo’ob   ichil  u t’aano’b, u  xooki  y’eetel  u  ts’iibi.
Beya’  k’aabet  kanik  t’aan  ma’alo’ob, xook yéetel  u ts’iibi  le  masewual  t’aana utia’al  u  pajtal  ka’ansik   bey  xan muk’íisik tu  naijil xok  yéetel  le tata  tsilo’o  bey  xan  yéetel  tulaka  le kaajo´.

X-Ka’ansaj. NORMA LUCELY PECH  SIMÁ.

Nosotros  maestros  de Educación  Indígena, es necesario  que  conozcamos  bien  el  medio  donde vive  el  niño ,  en  si el  pueblo  donde  trabajamos porque así podremos  relacionar    lo que  debemos  enseñar  a  los  pequeños  de acuerdo  a sus  necesidades de aprendizaje.  El  cómo  hablan  ellos y cómo nos  comunicamos nosotros  así  se puede  reforzar  todo  lo que traen  de  su casa, lo que  saben  hacer,  sus pensamientos,  cantos,  juegos  entre  otras  cosas  y así  intercambiar entre  sus  compañeros  ideas  y  conocimientos a través de sus pláticas, en  la  lectura  y  en la escritura.
Así  tenemos que  saber  hablar, leer  y escribir  bien  la lengua  maya  para  poder  enseñarlo y  favorecer  su  uso  en  la escuela  ,con  los  padres  de familia  y toda  la comunidad

PROFRA. NORMA LUCELY PECH  SIMÁ.


GRUPO 1 "Kosom" (Golondrina): KAMP’ÉEL MEYAJIL U NO’OJA’ANIL MEYAJTSIL XOOKNÁAL ...

LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL  DEL ALUMNO PARA UN  DOCENTE
INDÍGENA.

19 ti mayo ti 2015
MAALO´ K´IIN YANAK TEEX IN
WEET AJKA´ANSAJ  KAMBALE´EX
In  k´aabae´  Xmildred
L. Barbosa Chi
Le mas k´aabet  u yojeetik le ajkaansaj  ku   t´aan
masewal táano´ob ti tulakal u kuxtal  ku  yuuchu ich le kajoo tuux ku ts´aik  xook ti´al u kaansik le mejen palalo´ob.
Tulakal  ajka´ansaj ku meyaj tie kajoo´tuux ku  t´aana masewal t´aano´ob naj u k´aj ootik bix
u kuxtal   le kajoo : bax t´an ku t´aanko´ob,bax
suuk u betkoo´, bax  k´ay ,bax
ook´ot  ku betkoo´ , baax k´´íini  ku
pak´oo u  koloo, tiolal u tuklik Bix
kun meyaj yetel le mejen palalo´ob ku kaansiko´ob.
Jach k´aabet  u t´anik le masewal t´aanoo´ men l e t’aano’
u chuunil u ka’ansajil tu láakal ka’ansaj, tu yo’olale naj u  tsikbaltiko’ob u jejeláas t’aano’ob yéetel u
ts’íibtiko’ob  ti u njail xook.
Le jejeláas t’aano’oba ku ts’aik
ti le mejen paalalo’oba u mu’uk’insik u tooj yoolalo’ob u xooko’ob, beey xaan u
beetiko’ob u ts’íibilil , le ten le ajkaansajoo´  naj u xook ti
tuux ku  esaaj bix  yan u tojkintik u meyaj tiolal u maloota´ baax
ku mentik ich najil xook, beyxan u muuk´insik
u t´aan le masewal  t´aano´yetel  le palalo´ob ku  kambalo´ob.

La importancia del contexto
cultural del alumno, para un docente indígena.
Todo docente que trabaje en un
medio indígena, donde se hable una lengua indígena; es necesario que conozca como
es la vida de la comunidad y el contexto que lo rodea: que  lenguas se hablan, cual es la costumbre de la
comunidad, que cantos, que bailes acostumbran, que tiempos acostumbran
sembrar  sus parcelas, todo esto ayudará
al docente  a pensar cómo será el trabajo
que realizará  con los niños a los que
enseña.
Es importante hablar la lengua
indígena de la comunidad, debido a que la lengua es la raíz del aprendizaje y
de la enseñanza es por ello que es necesario que se hablen las lengua indígena
pero no sólo hablarla si no también escribirla es decir promover la escritura
en la escuela.
Hablar la lengua indígena en la
escuela y comunidad fortalece en  los
niños el conocimiento del lenguaje y la escritura, por eso es necesario que
el  docente estudie y participe  en
cursos y talleres que le permitan mejorar lo que hace  dentro de la escuela, todo esto le llevará a
fortalecer la cultura de los niños que enseña.


Ajkaansaj  Mildred L. Barbosa Chi

TSIKBAL YO'OLAL  A  MEYAJ

Jach  jaaja t’aan  yeetel le bax ka waik.  To’one’ k-ajka’ansajo’on ti máasewáal xook  yanto’on  ka’ap’éelil k’oochil  u najil xooko’: k’aajóol  u kuxtal ich ti kajo’ tu’ux k-ts’aik  xook  yéetel    k-meyaj yeetel le maásewáal t’aan.

¿Ba’axten  kin  wa’alik?
Tumen le ajkansajo’obo’  ku meyajo’ob ti u la’ kambal xook  chen  ku meyajo’ob  yéetel  u táanil k’aajol  ti le chan paalalo’obo’, le tu  ta’aso’ob ti u najilo’ob.

Le’oolale’  le meeyaj taan beetik yéetel le chan kanbal máasewáal xooko’ob jach uuts’.


X-ajkansaj  Norvelia Jacqueline


Beyi´istako´, xka´ansaj Mili le beetik  jach k´abeet  ojel tuláakal bak´paach le mejen palalo´ob. xMaricela.

KAMP’ÉEL MEYAJIL "U NO’OJA’ANIL MEYAJTSIL XOOKNÁAL TI’ JKA’AMBESAJIL” IRENE AKE CHE

BIX A BEELE’EX, KEXI’ WA SEN TOJ A WÓOLE’EXE’.

TE’ CHAN JAATS MEYAJILA’ YAAN K TS’ÍIBTIK TU YÓOK’LAL U NO’OJANIL TI’ JKA’AMBESAJILE U CH’A’ NU’UKTIK U BAK’PAACHIL U CH’I’IBALIL MEJEN PAALAL IKIL U KAAMBAL. ICHIL LE JE’ELA’ MUCH TSOLE’E’X BA’AX KA KANA’ATIKE’EX TU YÓOK’LAL, BA’AX KA TUKULTIKE’X YAAN U YIL YÉETEL U KUXTALIL MEJEN PAALAL. TÁAJ K TÁAKPESIK WÁAJ IKIL MEYAJ, BIX K BÉEYKUNSIK. WA BEYO’ JE’EL XAN U PÁAJTAL K MUCH TAK’IK U CHÍIKULILO’OBE’ (U YOOCHEL, U WÍIMBAIL WA U VIDEOIL MÁAK, BA’ALO’OB, BA’ALCHE’OB, MEYAJTSILO’OB JE’EL BIX TSIKBALILO’OB). BEY TÚUNO’ BA’AX UNAJ K MEENTIK UTI’AL K TÁAKMUK’TIK U MEYAJTSIL CH’I’IBALIL MEJEN PAALAL ICHIL U KAAMBALIL.

EN ESTA ACTIVIDAD REDACTAREMOS LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO PARA UN DOCENTE INDÍGENA. PARA ESTO ES NECESARIO EXPONER LO QUE SE ENTIENDE POR CONTEXTO CULTURAL Y QUE IMPLICACIONES TIENE EN LA VIDA COTIDIANA DE LOS ESTUDIANTES. ¿TOMAMOS EN CUENTA EL CONTEXTO CULTURAL DE LOS ESTUDIANTES PARA LLEVAR A CABO NUESTRAS ACTIVIDADES ACADÉMICAS? DE SER ASÍ PODREMOS EXPLICAR COMO SE LLEVAN A CABO, TAMBIÉN PODEMOS ADJUNTAR ALGUNAS EVIDENCIAS EN IMÁGENES DE PERSONAS, COSAS, ANIMALES, PRÁCTICAS CULTURALES, LITERATURA). EN ESTE SENTIDO, CUALES SERÍAN LAS PROPUESTAS ACADÉMICAS QUE PERMITIRÍA INTEGRAR EL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO EN SUS ACTIVIDADES DE APRENDIZAJE.

IRENE YOLANDA AKE CHEEN
IX-ÁANTAJIL XOOK

YÁAX MÚUCH’IL “KOSOM”

LA IMPORTANCIA DEL CONTEXTO CULTURAL DEL ALUMNO, PARA UN DOCENTE INDIGENA


GUADALUPE TUT GONZALEZ     18 DE MAYO 2015

El entorno del niño indígena está lleno de  manifestaciones de las características de su cultura producto de las interacciones de la sociedad que han  ido transmitiendo atreves de las generaciones y que se encuentra en transformación constante.
En ello podemos encontrar  las historias  de los ancianos,  sus formas de vida, de trabajar, de educar a sus hijos, el respeto hacia la  naturaleza,  las ceremonias a sus dioses,  la manera de agradecer a la naturaleza sus cosechas, la interpretación de sus sueños, el significado del comportamiento de animales y fenómenos de la naturaleza, etc.  Así también las historias, que se cuentas de los restos de las ciudades o sitios de importancia,  los juegos, cantos, tradiciones,  leyendas  adivinanzas, etc.
Riqueza que los docentes indígenas aprovechamos para desarrollar los contenidos  educativos y enseñar a los alumnos a leer y escribir, y  desarrollar las competencias de cada grado, utilizando el lenguaje materno de cada grupo y región.

U K´AABETL  U MIASIL   LE   PÁALALO´OBO  TIAL  UN  MEYAJ  MASEWAL   ESAJ  XOOK
GUADALUPE TUT GONZALEZ    18  TI  MAYO  2015

Le   u  kajal  masewal  mejen  páalal  yan  ya´abach  ba´alo´ob   ku  beetik  u  miatsil,  lelá   táan   u   bin  u   ya´taal   yeetel  le  túmben   ba´alo´obo   ku   tal  u   yuuchul   bejlae   ti le  k´iinooba. 
Le    ch´iijanobo´  yaabach   tsiikbal  ku  ya´alko´ob  ti   u  kuxtalob,  bix   uchik  u  nojochkintik  u        yaalo´ob,  u  yeeskob  meyajtiob,  u  beetkob  u  jo´lche´i   u  páak´lo´ob,   ch´aachak,  janal pixan, jetzmeek´,  k´aat  k´ab,   paayal  t´aan  ti  kichkelen yum;    ti  yaabach   kajob  bejlae  ma´ táan  u  beetal.
Yaan  masewal   maakee   ku  naatik  u  náayo´ob   leten  le ken   ajkoobe   ku  jan  tsiikbatkoob   tu  yoolal  ma´ u  yuuchul,   beyxan   jach   ku  ch´uujko´ob   baax   ku  beetik  le  baalche´ob  tumen  yaan  baax  ku  k´iinkob,   beey  le  báalob   ku  yiilalob  ti  uj,   cheel,   chaak,  baat,  ek  yeetel  k´iin.
Ichil  le masewal  kajobo´  yaan  yaabach   tsiikbal  ku  yuuchul  ti le  Ruinaobo,  yaan  k´aayob,  baaxlob,  naatob,  jatsuts  t´aanob,  ok´otob,  jaanlob    yeetel   nok´ob .

Tulakal  le  baaxobá   ku   k´aabetal   ti  le  esaj  xookobo   u  tial    u  yeeskob   tsiib  yeetel  xook   ichil  u  najil  xook,   yaan   u  jach   yiliko´ob  ka  na´atak   u   t´aanob  tumen  le  mejen  páalalo´obo  yoolal   u  máalo´ob   kambalo´ob.

COMENTARIO  FINAL

Je´ex   u  tuukul  in weet  xkansajo´obo  jaach  k´aabet  esik   tu  ka´ap´eel   t´aan  ti  le mejen  paalalo´ob  ti  u  najil  xook   ka  páataak  u  k´ajotko´ob   jeelas   t´aano´ob  yaan  ti  u kajlo´ob.  beyo´  ma´  u  su´laktalo´ob  aktan  u  laa   kaajo´ob  




     LA LITERATURA Y LOS TESTIMONIOS DE MI PUEBLO

JACH  YAN BAAX KEN KAOTIK  TII LE KAAJAL TUUX KIN MEYAJ  TULAKA BAAX JOJEL NOOCH MAAKOB BIX  U KUUXTALIL   U T AANOOB , TSIBALIL ,XOKIL U KAAY
YAN  U  KAANBALIL TIAL   K EEX LOJ

TUMEN MEJEN PALALOB YAN U KAOTKOOB  TUUX U KUUCH  XOOX.

Hay mucho para conocer en la comunidad donde trabajo, todo lo que saben las personas mayores como vivían, escribían, que cantaban, y hay que rescatarlo.

Porque hay que enseñarlo a los niños en los salones de clase.


LAS PRACTICAS DE LENGUAJE


LE  T AANOBO KU  MENTIKOOB LE MAAKOB TI ICHIL KAJAL TUUX KIN MEYAJ CHEN NOOCH MAAK  KU TAAN MAAYA. LE PALALOB MAA U YOJELOB. JACH  K AABET U
KANSAA MEJEN PAPALOB U TAAN MAAYA  U TSIBILIL YETEL U XOKELIL U KAAYKOOB


COMENTARIO FINAL

     TULAKA LE MEYAJ  KU YAJTIKOOB LE ALKAMBESAJ  YETEL  XKA ANBESAJ LE MUCH MEYAJ  TU YANTKOON  TIAL  JACH BIIX   KUN LE MEYAJ KEN BEETIKO
ICHIL MEJEN PALALOB TIAL U KANOOB U  TAAN MAAYA  U TSIIBIL  U KAAYOO
TOONE YAN U BETIIK U KAABALIL YETEL U KEEX LOJ.

MARGARITA POOL ORTIZ